است كه از اقيانوس اطلس آغاز و به مرزهاى غربى كشور مصر محدود مىشوند . حد شمالى افريقاى شمالى ، بحر متوسط ( درياى مديترانه ) و مرز جنوبى آن ، ريگستانى است كه به سرزمين سودان ( سرزمين سياهان ) محدود مىشود . روميان افريقاى شمالى را به پنج ايالت تقسيم مىكردند : ايالت اول بخش شرقى كشور ليبى به نام سيرنائيك « 1 » يا برقهء دورهء اسلامى ؛ ايالت دوم ، افريقيه كه شامل طرابلس و تونس امروز بوده ؛ ايالت سوم ، نوميديا « 2 » شامل قسمت اعظم كشور الجزاير امروز كه جزو امپراتورى كارتاژ بوده ؛ ايالت چهارم ، مورتانى قيصرى « 3 » شامل قسمت كمى از مغرب كشور الجزاير و نواحى شمالى كشور مغرب يا مراكش ؛ و ايالت پنجم ، موريتانى تنژيتان « 4 » شامل قسمت اعظم كشور مغرب يا مراكش ( تا حدود صحراى غربى ) بوده است . هريك از اين ايالات پنجگانه زير نظر يك والى يا قائم مقامى ، از سوى امپراتورى روم اداره مىشدند . « 5 » اعراب مسلمان در ابتداى فتوحات ، افريقاى شمالى و اندلس را ، با هم ، مغرب مىناميدند ؛ ولى بعد از فتح طرابلس و تونس ( امروز ) و بناى شهر قيروان ( در ناحيهء تونس امروز ) آنجا را افريقيه ناميدند و سپس ، لفظ مغرب را فقط بر افريقاى شمالى اطلاق كردند . بعد از آن ، در تقسيمات شمال افريقا ، ابتدا افريقيه ( طرابلس و تونس ) و سپس الجزاير را به نام مغرب الاوسط و مراكش را مغرب الاقصى ناميدند . « 6 » ابن خرداذبه نخستين جغرافيادانى است كه مغرب و افريقيه را جدا از هم توصيف كرده است . وى به هنگام وصف راه برقه تا مغرب ، به صورتى پراكنده از نواحى مغرب ، همچون قيروان سخن گفته و پس از آن ، از شهرهاى مغرب اوسط ، مانند تلمسان و تاهرت و پس از آن ، از تقسيمات مغرب اقصى ، يعنى سوس الادنى و سوس الاقصى نام برده است . وى هنگام وصف تيره‌هاى بربر ، از سرزمين ليبى به صورت لوبيّه و دو ناحيه مهم آن برقه

--> ( 1 ) . Cyrenaica ( 2 ) . Numidi ( 3 ) . Mauritanie Cesarienne ( 4 ) . Mauritanie Tingitane ( 5 ) . تمدن اسلام و عرب ؛ ص 302 و دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 3083 . ( 6 ) . تمدن اسلام و عرب ؛ ص 302 .